In september bezochten een aantal van onze deelnemers gezamenlijk het jaarlijks congres van de International Society for Environmental Epidemiology. Zij zijn weer helemaal bijgepraat over de laatste wetenschappelijke inzichten op het gebied van milieu en gezondheid en delen graag een aantal van die indrukken en inzichten.

 

 

 

Luchtkwaliteit

Rixt Botma, Adviseur Milieu en Gezondheid en Gezondheidskundig Adviseur Gevaarlijke Stoffen, GGD Groningen

Er waren veel sessies over luchtkwaliteit en gezondheidseffecten, er wordt veel onderzoek gedaan naar dit onderwerp. Naast de reeds bekende gezondheidseffecten van luchtverontreiniging zijn er steeds meer aanwijzingen dat luchtverontreiniging bijdraagt aan, of een veroorzaker is van aandoeningen zoals diabetes, nierfunctie, geboorteafwijkingen, neurodegeneratieve ziekten en verschillende typen kanker. Geregeld zijn de exacte werkingsmechanismen nog onbekend, maar in de onderzoeken blijkt dat deze aandoeningen ook kunnen ontstaan bij de gehalten luchtverontreiniging waar wij allen dagelijks aan bloot worden gesteld. De huidige wettelijke normen geven dus onvoldoende bescherming. Daarnaast hangt de ziektelast door luchtverontreiniging nauw samen met die van geluid, bijvoorbeeld afkomstig van wegverkeer. Daarom is het belangrijk om te blijven werken aan een gezonde leefomgeving met een zo’n laag mogelijke milieubelasting.

 

Gezondheidsbaten van klimaatmaatregelen

Moniek Zuurbier, Adviseur Gezonde Leefomgeving, GGD’en Gelderland en Overijssel

Er was dit jaar veel aandacht voor gezondheidseffecten van klimaatverandering. En ook voor de ‘health co-benefits’ van de aanpak van klimaatverandering.

De aanpak van klimaatverandering kan tot grote gezondheidswinst leiden: De grootste win-win is de vermindering van de consumptie van rood vlees. Dat reduceert broeikasgassen en levert veel gezondheidswinst op, omdat de consumptie van rood vlees leidt tot onder meer darmkanker en hart- en vaatziekten. Ten tweede zal de reductie in het verbranden van fossiele brandstoffen leiden tot minder uitstoot van CO2, maar ook tot gezondere lucht. Bij het verbranden van fossiele brandstoffen ontstaat luchtverontreiniging (fijn stof en stikstofoxiden) en dat veroorzaakt, ook in Nederland, veel ziekte en sterfte. En tot slot is de overstap van auto naar fiets/lopen een win-win: dit zorgt zowel voor reductie van CO2 als voor meer beweging, zeer belangrijk omdat we veel te weinig bewegen.

Meer aandacht voor deze gezondheidswinst bij de aanpak van klimaatverandering kan helpen om het klimaatbeleid te versnellen en de gezondheid te verbeteren.

Verder lezen over de vermindering van de consumptie van rood vlees? Bekijk eens deze pagina’s van het Voedingscentrum en MilieuCentraal.
Meer weten over dit onderzoek? Zie Hamilton et al., 'The public health implications of the Paris Agreement: a modelling study'.

 

Gezondheidsconsequenties van extreme gebeurtenissen

Nathalie Kamst, AIOS Medische Milieukunde, GGD Rotterdam-Rijnmond

Extreme omstandigheden kunnen negatieve gezondheidseffecten met zich meebrengen. Dit is iets waar we ons goed bewust van moeten zijn, met oog op de toekomst waarin we steeds meer extreme weersomstandigheden kunnen verwachten. In de sessie “Health consequences of extreme events” werd dieper ingegaan op hoe gezondheid wordt beïnvloed door omstandigheden als bosbranden, droogte, orkanen en klimaatverandering.

Zorgelijk is dat de socio-economisch meest kwetsbare landen, welke momenteel al te maken hebben met de gevolgen van klimaatverandering, de meeste moeite hebben hun gezondheidszorgsysteem voor te bereiden op extreme omstandigheden. Onderzoekers van de Universiteit van Groningen hebben uitgebreid in kaart gebracht dat hierdoor de ongelijkheid tussen landen verder zal toenemen. Mijns inziens ligt hier zeker een rol voor de internationale gemeenschap om deze kwetsbare landen hierbij te ondersteunen. Anderzijds moet er op Europees niveau serieus nagedacht worden over welke extreme weersomstandigheden hier vaker zullen gaan voorkomen en hoe we daarop moeten inspelen. Al met al was dit een inspirerende sessie met relevante inzichten.

 

Milieufactoren en Corona

Marieke Dijkema, Adviseur Milieu en Gezondheid, GGD’en Overijssel en Gelderland

In veel sessies was aandacht voor Corona.
De lockdowns boden ‘natuurlijke experimenten’ waarin kon worden onderzocht wat de direct optredende gezondheidsbaten zijn van het wegvallen van allerlei uitstoot. Het waren natuurlijk wel tijden waarin meer belangrijke omstandigheden veranderden, deze onderzoeken werden daarom met enige scepsis ontvangen. Er werden ook studies gepresenteerd over de invloed van milieublootstellingen op de effectiviteit van vaccins. Hoewel er voor andere vaccins toenemende evidentie is dat PFAS-blootstelling leidt tot een lagere werking, werd dat bij het onderzochte corona-vaccin (Moderna) niet gezien.

De meeste studies gingen over luchtverontreiniging als risicofactor voor Corona-besmetting en ernst van het verloop van Covid. Er is toenemende evidentie voor een verband, maar de mate van invloed verschilt sterk tussen studies. De wetenschappers waren kritisch over het design van veel van de vroege studies. Het schort met name aan aandacht voor blootstelling, (verstorende) kenmerken en Covid-uitkomsten op individueel niveau. Daarnaast zien verschillende onderzoekers dat weersomstandigheden zoals temperatuur en luchtvochtigheid eventuele correlaties in belangrijke mate beïnvloeden. Deze factoren hangen ook samen met luchtkwaliteit, maar worden meestal nog niet meegenomen. Dat kan tot vertekende resultaten leiden. De wetenschappers concludeerden dat meer onderzoek met een kwalitatief goed design nodig is om uitsluitsel te geven.

In Nederland loopt momenteel een groot onderzoek naar Covid en luchtverontreiniging, waarbij ook GGD’en betrokken zijn. Het design van dit onderzoek is op basis van individuele data. De verdere inzichten opgedaan op het congres zullen we er delen.

 

Groene leefomgeving

Jennie Odink, Adviseur leefomgeving en gezondheid voor de GGD’en in Overijssel en Gelderland

Tijdens het congres kwam veel onderzoek naar de invloed van groen op gezondheid aan bod. Er werd daarin gekeken naar een grote verscheidenheid aan gezondheidsuitkomsten. Er zijn inmiddels veel aanwijzingen dat een groene omgeving een positief effect heeft op (herstel van) stress en het mentaal welbevinden van mensen. Voor de fysieke gezondheidseffecten of de bevordering van gezond gedrag is het bewijs minder eenduidig. Er was ook aandacht voor negatieve gezondheidseffecten van groen, bijvoorbeeld door pollen en ziekteverwekkers.

De gebruikte indicatoren voor groen maken het soms moeilijk om onderzoeksresultaten te interpreteren. Vaak wordt de blootstelling aan groen bepaald uit kaartmateriaal, satellietbeelden of luchtfoto’s. Dat geeft echter geen inzicht kenmerken die het gebruik en de waardering van het groen door bewoners beïnvloeden. Denk hierbij aan de kwaliteit, het onderhoud, de (sociale) veiligheid en toegankelijkheid.

Er zijn interessante ontwikkelingen om dat soort (kwalitatieve) kenmerken mee te nemen in onderzoeken. Van gebruik van beelden van Google Street View tot het ontwikkelen van algoritmen op basis van photo-voice onderzoek en bestaande databases. Maar er is nog geen breed toegepaste standaardmethode.

Er zijn nog veel onbeantwoorde vragen. Maar het is duidelijk dat aanleg van meer en beter groen in de bebouwde omgeving goed is voor (mentale) gezondheid van bewoners. Dit biedt koppelkansen met opgaven als biodiversiteit en klimaatadaptatie.

 

Radioactieve gassen in huis

Kirsten Runow, Adviseur Milieu en Gezondheid, GGD Groningen

Bij radioactiviteit denk je al snel aan kerncentrales. Niet iedereen weet dat er ook radioactieve gassen aanwezig zijn in je huis: radon en thoron. Deze stoffen ontstaan bij verval van uranium. Radon en thoron kunnen in je huis terechtkomen via de bodem. Ze kunnen bijvoorbeeld vanuit de kruipruimte in je huis komen via openingen in de vloer. Of uit materiaal dat in je huis gebruikt is, zoals bakstenen of beton. Deze bouwmaterialen bevatten bestanddelen afkomstig uit de bodem.

Het is bekend dat er een relatie is tussen radon en longkanker. In een van de presentaties tijdens het ISEE-congres bleek dat radon daarnaast ook geassocieerd is met huidkanker. En dat radon schadelijk is op jonge leeftijd. Tijdens de presentatie van dit Zwitserse onderzoek kwam naar voren dat je radon in huis kunt voorkómen. En dat dit belangrijk is voor de publieke gezondheid.

Wellicht dus een taak voor de GGD om meer aandacht te vragen voor radon (en thoron) in huis? En om het belang van ventileren (nog meer) te benadrukken, niet alleen voor virussen, maar ook om stoffen zoals radon en thoron uit je huis te krijgen!

Verder lezen over radon in huis in Nederland? Kijk dan eens naar dit rapport van het RIVM.

 

September/oktober 2022

Wil je graag up-to-date blijven met alle nieuwtjes, schijf je dan hier in!