- Status
- Lopend
- Jaar van uitgave
- 2026
- Contactpersoon
- Saskia van der Zee, GGD Amsterdam
Welke bronnen bepalen de luchtkwaliteit in jouw gemeente – en waar kunnen gemeenten écht invloed op uitoefenen? Met de nieuwe GCN-tool Lokaal wordt dit inzichtelijk op gemeentelijk niveau. De tool maakt zichtbaar waar luchtverontreiniging vandaan komt, en biedt concrete aanknopingspunten voor lokaal én regionaal beleid.
Dit project van het RIVM, met medewerking van GGD Amsterdam (namens de GGD werkgroep luchtkwaliteit en gezondheid) is een vervolg op eerdere AWGL-projecten. AWGL verzorgt deze projectcommunicatie in opdracht van het Ministerie van I&W.
Aanleiding
Luchtverontreiniging stopt niet bij gemeentegrenzen. De luchtkwaliteit binnen een gemeente wordt beïnvloed door lokale bronnen. Eerder ontwikkelde AWGL-projecten een methode om GCN-gegevens over uitstoot binnen de gemeente beschikbaar te maken voor lokaal gebruik. Die methode werd later door het RIVM beschikbaar gemaakt in een online tool (de GCN-tool).
Maar de lokale luchtkwaliteit wordt ook bepaald door uitstoot uit andere gemeenten en het buitenland. En, uitstoot binnen de eigen gemeente heeft vaak effect buiten de eigen grenzen.
Gemeenten hebben behoefte aan inzicht in deze complexe verdeling van bronnen, om gerichter maatregelen te kunnen nemen en effectiever samen te werken.
Historie: GCN-gegevens voor lokaal gebruik
Het RIVM stelt jaarlijks GCN-kaarten op die een beeld geven van de concentratie van de belangrijkste componenten van luchtverontreiniging in Nederland op een schaal van 1x1 km. Binnen de AWGL hebben in 2018 en 2020 projecten gelopen om een methode te ontwikkelen om deze ook lokaal te kunnen ontsluiten. Met deze methode kan de bijdrage aan uitstoot en concentratie van elke bron (GCN-sector) voor iedere gemeente worden berekend en op een kaart gezet. Zo kan deze informatie door GGD’en worden gebruikt om gemeenten te adviseren bij het opstellen van effectief luchtkwaliteitsbeleid en omgevingsplannen. Lees hier meer over de twee eerdere AWGL-projecten. In 2022 heeft het RIVM de methode doorontwikkeld tot de online GCN-tool. Dit project richt zich op de doorontwikkeling van die tool tot de GCN-tool lokaal.
Het doel
Het doel van dit project is het ontwikkelen van een gebruiksvriendelijke tool die voor elke gemeente inzicht geeft in de herkomst van luchtverontreiniging. De tool:
- Brengt de bijdrage van de belangrijkste bronnen aan NO₂ en fijnstof in beeld
- Geeft inzicht voor huidige situatie (2024) en prognose (2030)
- Ondersteunt gemeenten bij het bepalen van effectieve maatregelen
- Stimuleert samenwerking tussen gemeenten
Aanpak
De tool is ontwikkeld in nauwe samenwerking met de praktijk. De input van gemeenten en GGD’en is actief meegenomen via een klankbordgroep. Meer over de aanpak en verdere verantwoording lees je in de tool, in het tabblad ‘over de tool’.
Resultaat: de GCN-tool lokaal
Er is door RIVM, met medewerking van GGD Amsterdam (namens de GGD werkgroep luchtkwaliteit en gezondheid) een online GCN-tool lokaal ontwikkeld waarmee gemeenten eenvoudig bronbijdragen kunnen analyseren.
Bij de release op 20 mei 2026 bevat deze alleen gegevens voor NO₂ en de prognose voor 2030. In de maanden daarna wordt de tool verder uitgebreid met resultaten voor 2024 en voor PM10 en PM 2.5.
De tool onderscheidt voor de verschillende bronnen drie typen bijdragen:
- Bijdrage vanuit de eigen gemeente
- Bijdrage vanuit (zelf te selecteren) andere gemeenten
- Bijdrage vanuit de rest van Nederland
Hiermee wordt direct zichtbaar welke bronnen lokaal spelen, welke invloed van buitenaf komt en waar samenwerking meer impact kan hebben dan individuele maatregelen. Tegelijk laat de tool zien aan welke knoppen een gemeente zelf kan draaien om de luchtkwaliteit te verbeteren en kan deze aanleiding geven tot (betere) samenwerking met buurgemeenten.
Webinar 7 september 2026
Op 7 september 2026 van 12:00 tot 12:45 uur organiseert het RIVM samen met GGD Amsterdam een webinar over de GCN-tool Lokaal. Tijdens dit webinar worden de functionaliteiten van de tool toegelicht en krijg je inzicht in hoe je deze kunt toepassen binnen je eigen gemeente, provincie of GGD-regio. Meld je aan via deze link.
Meer informatie
Publieksinformatie over luchtvervuiling en gezondheid lees je via GGD Leefomgeving.
Professional? Meer over de GGD advisering over luchtverontreiniging en gezondheid lees je via GGD GHOR Nederland.
Looptijd: Zomer 2025 – zomer 2026
Dit project is een samenwerking van RIVM en GGD Amsterdam.
In de klankbordgroep namen deel: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W), Rijkswaterstaat (RWS), gemeente Nijmegen, gemeente Utrecht, gemeente Helmond en GGD Werkgroep luchtkwaliteit en gezondheid (leden van GGD Gelderland-Midden, GGD Regio Utrecht, GGD Kennemerland en GGD GMV Brabant).